Nieuwsgierigheid is een kwestie van houding

Nieuwsgierigheid is een kwestie van houding

Nieuwsgierigheid wordt door wetenschappers al eeuwen lang gezien als een belangrijke motor voor leren. Steeds meer beleidsmakers pleiten tegenwoordig dan ook voor onderwijs waarin de nieuwsgierigheid van leerlingen al vroegtijdig op school wordt ontwikkeld en gevolgd. In deze drieluik pleit ik voor onderwijs waarin de houding van leerlingen ten aanzien van nieuwsgierigheid positief ontwikkeld en gevolgd wordt.

We willen bijvoorbeeld graag dat leerlingen nieuwsgierig zijn naar de maatschappelijke ontwikkelingen rondom wetenschap en technologie. Nieuwsgierig naar de wijze waarop mensen tot invloedrijke ideeën of oplossingen zijn gekomen. Maar ook nieuwsgierig naar de rol die zij later zélf kunnen spelen om onze samenleving mogelijk te versterken, en misschien zelfs ingrijpend te verbeteren.

Zulke nieuwsgierigheid zou kinderen toekomstbestendiger maken. Want in een samenleving waarin kennis en technologie zich in een hoog tempo ontwikkelen, is het stellen van nieuwsgierige kennisvragen over de wereld een ‘kwaliteit van leven’ waar leerlingen later heel veel aan hebben.

Veel onenigheid, weinig onderwijsvernieuwing

Maar vraag beleidsmakers, onderzoekers en pedagogen eens een onderwijsbenadering aan te bevelen gericht op het bevorderen van de nieuwsgierigheid van leerlingen; Je verzamelt een veelvoud aan aanbevelingen.

Het stimuleren van nieuwsgierigheid is volgens de één vooral een kwestie van het verwonderen van leerlingen. Volgens de ander moeten leerling juist geleerd worden onderzoekbare vragen te formuleren. Sommigen stellen nieuwsgierigheid gelijk aan een persoonlijke interesse van leerlingen in het onderzoeken van een specifiek fenomeen. Nieuwsgierigheid zou volgens hen dus vooral aangewakkerd worden door leerlingen de mogelijkheid tot zelfsturing te bieden. 

In een samenleving waarin kennis en technologie zich in een hoog tempo ontwikkelen, is het stellen van nieuwsgierige kennisvragen over de wereld een ‘kwaliteit van leven’ waar leerlingen later heel veel aan hebben.

Vruchtbare klascultuur voor nieuwsgierig denken

Het spreekt voor zich dat bovenstaande versnippering van aanbevelingen remmend is voor de ontwikkeling van een samenhangende pedagogiek voor het stimuleren van de nieuwsgierigheid van leerlingen.

Als we ons onderwijs echter zo willen inrichten dat het nieuwsgierige, onderzoekende gedrag van leerlingen kan floreren, zullen we denk ik in ieder geval helder voor ogen moeten hebben welke klascultuur we daarvoor als voorwaardelijk achten. Pas op die vruchtbare bodem kunnen we het nieuwsgierige gedrag van leerlingen verwachten en hen vervolgens helpen met het verbeteren van hun nieuwsgierig denken. Bijvoorbeeld door hen te helpen met het leren stellen van rijkere onderzoeksvragen.

Zo’n vruchtbare bodem voor nieuwsgierigheid is wat mij betreft een positieve klascultuur. Een klascultuur waarin leerlingen onder meer het belang inzien van het stellen van nieuwsgierige kennisvragen, plezier ervaren in het stellen van zulke vragen, en zich bovendien aangemoedigd voelen door hun klasgenoten en juf of meester om nieuwsgierig te zijn.

Pas wanneer leerlingen een positieve houding hebben ten aanzien van nieuwsgierig denken op school, zullen zij geneigd zijn om dit gedrag te vertonen in de klas en vervolgens oprecht openstaan voor het ontwikkelen van benodigde vaardigheden.

Nieuwsgierigheid is een kwestie van houding

Bovenstaande voorbeelden van persoonlijke overtuigingen en gevoelens van leerlingen over nieuwsgierigheid heeft me geleid tot herdefiniëren van nieuwsgierigheid in termen van ‘houding’. Pas wanneer leerlingen een positieve houding hebben ten aanzien van nieuwsgierig denken op school, zullen zij geneigd zijn om dit gedrag te vertonen in de klas en vervolgens oprecht openstaan voor het ontwikkelen van benodigde vaardigheden.

Maar hoe kijken leerlingen zelf eigenlijk naar nieuwsgierigheid..?

In mijn volgende blogbericht deel ik heel graag mijn eerste verkennende studie naar de bestaande kennisconcepten van basisschoolleerlingen over nieuwsgierigheid en hun persoonlijke ervaring van nieuwsgierigheid in de klas en daarbuiten.

Denk jij dat leerlingen natuurlijkerwijs al de leerwaarde van nieuwsgierigheid inzien? Ervaren zij dagelijks in de klas al plezier in het stellen van nieuwsgierige vragen en voelen zij dat hun juf of meester deze vragen waardeert en aanmoedigt?

Lees de hele blogserie: