Experimenteren met... boterhamzakjes!

Experimenteren met... boterhamzakjes!

Boterhamzakjes: meestal doe je er niet veel anders mee dan je brood in bewaren. Maar je kunt er ontzettend interessante experimenten mee doen. Laten knappen, dat heb je vast wel eens gedaan, maar heb je dat ook geprobeerd terwijl hij vol water zit? En lukt het dan ook om hem in de fik te steken? Wat gebeurt er eigenlijk als je er een satéprikker in prikt? En wist je dat je een boterhamzakje kan laten zweven?

Experiment 1

Wat gebeurt er als je keihard op een boterhamzakje vol lucht slaat? Hoe ziet het zakje er daarna uit? Wat als je dit nog een paar keer doet, zien de zakjes er na elke knal hetzelfde uit? Als je de plastic rechthoek probeert te scheuren in verschillende richtingen (van boven naar beneden en van links naar rechts), wat gaat dan beter?

Wat zie je als je een klein beetje poedersuiker in een zakje doet? Wat gebeurt er als je het opblaast en er dan op slaat?

Wat gebeurt er als je het nog eens doet, maar dan met een zakje vol water?

Uitproberen

Vul een boterhamzakje met lucht, draai de opening van het zakje een paar keer rond tot het zakje bol staat en de lucht gevangen zit. Klap heel hard met twee handen op het zakje. Herhaal deze proef een paar keer. Vergelijk hoe de zakjes er na afloop uitzien.

Neem het rechthoekige stuk plastic met inkepingen en probeer zowel van boven naar beneden te scheuren, als van links naar rechts.

Doe een beetje poedersuiker in een zakje, kijk goed hoe de suiker zich in het zakje verdeelt. Blaas het zakje voorzichtig op en sla er op.

Vul het zakje met water en sla er op.

  

TIP!

Let op: De proefjes met het gevulde boterhamzakje met poedersuiker en met water kun je het beste buiten doen. De experimentator kan behoorlijk nat worden!

Wat zit er achter?

Als je hard op het zakje slaat, druk je het bolle zakje in een klap in elkaar. De lucht die er in zit, kan geen kant op en duwt zo hard tegen de binnenkant van het zakje dat die uit elkaar scheurt. De vrijgekomen lucht duwt hard tegen de lucht er omheen, waardoor er een schokgolf ontstaat. De lucht geeft deze trilling door, en eenmaal bij je oor: KNAL!

De zakjes scheuren vaak in een keurig rechte lijn, vanaf de opening tot aan de onderkant van het zakje.

Wanneer je het stuk plastic van boven naar beneden probeert te scheuren, gaat dat veel beter dan wanneer je het van links naar rechts wil scheuren. Plastic bestaat uit allemaal lange deeltjes, lange moleculen. De moleculen van de boterhamzakjes liggen vooral in de richting van boven naar beneden. Als je van boven naar beneden scheurt, ga je mooi in de richting hoe ze gerangschikt liggen. Maar als je van links naar rechts probeert te scheuren, moet je er dwars doorheen, en krijg je een minder rechte lijn.

Als je wat poedersuiker in het zakje strooit, zie je dat het een beetje in streepjes aan het zakje blijft plakken. Dat is dezelfde richting waarin de moleculen gerangschikt liggen. Als je op het zakje met poedersuiker slaat, stuift het poedersuiker tijdens de knal alle kanten op.

Water is moeilijker in elkaar te duwen dan lucht. Als je hard genoeg slaat, scheurt het zakje. FLETSJ, het water spat alle kanten op. Maar de knal is minder hard, het water brengt minder lucht in beweging.

Experiment 2

Wat gebeurt er als je een satéprikker in een zakje vol water prikt? Wat als je de satéprikker helemaal door het zakje heen steekt? Wat als je vervolgens in het zakje knijpt? En als je de prikker er weer uit trekt?

  

Uitproberen

Prik een satéprikker in het zakje. Duw de prikker vervolgens verder door het zakje heen zodat hij er aan de andere kant weer uit komt. Knijp een beetje in het zakje.

Trek de satéprikker er uit.

Wat zit er achter?

Wanneer je een prikker in een zakje water prikt, zou je misschien denken dat het zakje leegloopt. Maar het plastic is een beetje elastisch en sluit precies om de prikker. Zelfs als je hem aan de andere kant weer uit het zakje laat komen. Als je in het zakje knijpt of een beetje met de prikker wiebelt en draait, dan kunnen er wel wat druppeltjes ontsnappen. Trek je de prikker er uit, dan blijft er een gaatje achter waardoor het water wegloopt.

Experiment 3

Wat gebeurt er als je een opgeblazen zakje in een vlammetje houdt? En wat als je een zakje met water in het vlammetje houdt?

Uitproberen

Vul een zakje met lucht en houd het in het vlammetje. Doe hetzelfde maar dan met een zakje water.

Wat zit er achter?

Wanneer je een zakje met lucht boven een vlammetje houdt, wordt het plastic heel heet. Het plastic kan zijn warmte niet kwijt, want er omheen zit lucht en lucht isoleert. Het plastic wordt zo heet dat het smelt. Er ontstaat een gaatje in het zakje en de lucht loopt er uit.

Als je het zakje water boven het vlammetje houdt, wordt het zakje weer warm, maar het plastic kan zijn warmte afvoeren in het water. Daardoor wordt de temperatuur niet zo hoog dat het zakje smelt. Het water blijft gevangen!

Video

Een magische vliegende ring of frutsel maak je natuurlijk ook gewoon van een boterhamzakje!

(deze proef werkt niet altijd even goed, het maakt heel veel uit wat voor weer het is. Het helpt als de lucht droog is).

Meer onderzoek

Hier nog een heel leuk proefje waar je slechts een paar boterhamzakjes, een schaar en tape voor nodig hebt: proefjes.nl

Experimenteren met...

Experimenteren met... is een initiatief van Edda Heinsman en TechYourFuture. Bekijk alle experimenten die leerkrachten inspiratie geven om met Wetenschap & Techniek aan de slag te gaan in de les.