Blog 2: 7 Kenmerken van effectieve DOTs

Blog 2: 7 Kenmerken van effectieve DOTs

06-10-2017

Op 20 oktober 2017 is het een feit. Dan zal Floor Binkhorst als eerste onderzoeker promoveren op een TechYourFuture onderzoek. In de aanloop naar haar verdediging publiceren wij wekelijks een boeiende blog waarin Floor haar ervaringen deelt. Lees nu blog 2:

Eerst Blog 1 lezen?

Vernieuwingen en innovaties in de wereld van wetenschap en techniek volgen elkaar in snel tempo op. Nieuwe onderwerpen, zoals kwantummechanica, nanotechnologie en big data worden steeds meer onderdeel van de alledaagse praktijk. Om het voortgezet onderwijs toekomstbestendig te houden moet het curriculum daar voortdurend op inspelen. In Docent Ontwikkel Teams, ofwel DOTs werken bètadocenten van verschillende scholen samen aan het ontwerp van vernieuwend lesmateriaal. Zij komen maandelijks bij elkaar onder begeleiding van een vakdidactisch expert. DOTs kunnen heel effectief zijn voor docenten omdat zij zich kunnen professionaliseren door nieuwe kennis op te doen over innovaties in hun vakgebied, die ze vervolgens kunnen toepassen in de klas. Daarnaast ontwikkelen ze vernieuwend lesmateriaal waarmee de bètavakken aantrekkelijker worden voor leerlingen én voor docenten.

Sinds 2013 doe ik namens TechYourFuture onderzoek naar de effectiviteit van deze DOTs. De eerste opvallende bevinding was dat de ene DOT beter lijkt te werken dan de andere. Daarom wilden we graag in kaart brengen wat DOTs effectief maakt. Aan welke randvoorwaarden moeten DOTs voldoen om ervoor te zorgen dat docenten daadwerkelijk nieuwe kennis en vaardigheden opdoen? En wat moet er in de DOTs gebeuren zodat de lespraktijk van docenten daadwerkelijk verbetert?

In dit onderzoek kwamen er zeven kenmerken naar voren die kunnen bijdragen aan verbeterde opbrengsten van DOTs. Deze kenmerken zijn weergegeven in de bijgevoegde infographic. Aan de hand van fragmenten van interviews met docenten die de afgelopen jaren hebben meegedaan aan DOTs zal ik deze zeven kenmerken toelichten.

1.       De deelnemers

“Volgens mij willen alle mensen die meedoen aan de DOT wel met de vernieuwingen mee, anders zou je daar niet zitten. Ik vind het persoonlijk alleen maar prettig als er soms wat nieuwe onderwerpen langskomen, en om stil te staan bij de toepassingen die er nu zijn. In plaats van alleen de mechanica voorbeelden die er al honderd jaar zijn wil ik ook wel nieuwe onderwerpen een plek geven” – Deelnemer natuurkunde DOT 2012-2013

Allereerst is het belangrijk wie er meedoen aan de DOTs. In de interviews kregen we vaak te horen dat DOT deelnemers enthousiaste docenten zijn, die open staan voor vernieuwing en die graag hun lespraktijk willen verbeteren. Deze vernieuwingsambitie moet vanuit de docenten zelf komen;  DOTs waarbij docenten zich verplicht voelen om mee te doen zijn vaak minder succesvol.

2.       De scholen

Ik kreeg er wel tijd voor vanuit mijn school. Dat wil zeggen, die videolessen kon ik rustig geven. Het rooster werd daarvoor aangepast, dus dat was positief.” – Deelnemer videoconferencing/wiskunde DOT 2012-2013

Ook spelen de scholen van de deelnemers een belangrijke rol. Zij moeten hun docenten de tijd, ruimte en ondersteuning geven om deel te nemen aan de DOT. En dat betekent soms dat de roosters aangepast moeten worden om dat mogelijk te maken.

3.       Organisatie van een DOT

 “Het is echt een meerwaarde dat de DOT vanuit de universiteit georganiseerd wordt. We hebben dit jaar een paar keer iemand langs gehad die kwam vertellen over het onderzoek binnen hun vakgroep. Dit is wat wij nu doen, dit is de grens van de wetenschap. Onderwijs loopt per definitie altijd achter, dus als je als docent niet weet wat er nu speelt kun je voor leerlingen ook niet de link leggen waarom ze bepaalde dingen moeten weten.” – Deelnemer scheikunde DOT 2013-2014

Organisatorische factoren zoals een inspirerende locatie waar de bijeenkomsten plaatsvinden kunnen ook bijdragen aan het succes van de DOT. Daarnaast is het belangrijk dat de bijeenkomsten regelmatig plaatsvinden en dat er voldoende tijd tussen de bijeenkomsten zit zodat er tijd is om materialen te ontwikkelen en te testen in de klas.

4.       Gezamenlijk doel

“We hielden het doel duidelijk voor ogen. En we keken iedere keer of het doel nog was wat we eigenlijk wilden bereiken. […] We begonnen met het idee om een praktische opdracht voor Groene Chemie te maken, en uiteindelijk hebben we twee varianten gemaakt: één practicum waarbij leerlingen biodiesel gaan maken en één theoretische variant waarbij leerlingen op zoek gaan naar de basisprincipes van Groene Chemie.” – Deelnemer scheikunde DOT 2015-2016

Deze deelnemer legt uit dat het belangrijk is dat de DOT een duidelijk gezamenlijk doel heeft. Dit zorgt voor focus bij de eindproducten van de DOT. Dit doel hoeft echter niet statisch te zijn. Als er nieuwe inzichten komen kan het doel prima bijgesteld worden, zo lang het maar duidelijk besproken wordt.

5.       Activiteiten

“De meest waardevolle activiteit? Het samen bespreken. Je neemt bijvoorbeeld een klein onderdeel van de module, en daar ga je dan samen naar kijken. Wat zijn de ervaringen? Wat kan erin? Wat moet eruit? En praktische activiteiten. We hebben bijvoorbeeld geëxperimenteerd met zelfgemaakte PDMS-chips. Dan moet je je echt gaan verdiepen in de leerling: zou een leerling dit kunnen op die leeftijd?”- Deelnemer NLT DOT 2014-2015

Praktische en concrete activiteiten worden het hoogst gewaardeerd in DOTs. Deelnemers leggen uit dat je het eindproduct op een hoger niveau kan brengen door concreet aan de slag te gaan. Daarnaast geven docenten aan dat het waardevol is om gedachten en ervaringen daarover uit te wisselen.

6.       De teaminteractie

“De interactie was heel open en iedereen had de gelegenheid om iets bij te dragen. Ik heb het gevoel dat mensen echt naar elkaar luisterden. […] Daardoor heb ik het nu een stuk helderder dan voordat we ermee begonnen. Ja, ik had dan tijdens mijn opleiding wel iets over kwantummechanica gehad, maar dat was alweer behoorlijk weggezakt. Dat kwam in deze DOT wel weer aardig boven water. ” – Deelnemer natuurkunde DOT 2012-2013

Een teaminteractie waarbij deelnemers open met elkaar communiceren, elkaar feedback geven en waarin iedereen een bijdrage levert is cruciaal voor de effectiviteit van DOTs. Als docenten open staan om hun kennis en ervaringen met elkaar te delen kunnen ze veel van elkaar leren.

7.       Leiderschap

“De leider van de DOT moet een middenweg zoeken. Het bewaken van het proces, en waar nodig weer nieuwe ideeën erin gooien. En verder is het aan de deelnemers. Jullie zitten hier, dus wat willen jullie doen?” – Deelnemer natuurkunde DOT 2014-2015

Het leiden van een DOT is geen makkelijke taak, blijkt uit de interviews. Om structuur en focus te bieden is wenselijk dat er een duidelijke leider is die het proces bewaakt. Maar aan de andere kant moet het initiatief van deelnemers zelf komen. Zij moeten kunnen aangeven waar ze aan willen werken, zodat hun eigen lespraktijk verbeterd kan worden.

Alle 7 kenmerken in 1 DOT?

In deze blog heb ik aan de hand van voorbeelden vanuit verschillende DOTs 7 kenmerken toegelicht die kunnen bijdragen aan verbeterde opbrengsten. Alle DOTs die we de afgelopen jaren gevolgd hebben waren wel succesvol bij één of meerdere kenmerken, maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat álle kenmerken aanwezig zijn bij álle DOTs? Want als alle kenmerken aanwezig zijn is de kans groter dat docenten daadwerkelijk leren over innovaties in hun vakgebied, nieuwe onderzoekende lesstrategieën gaan toepassen in de les en aantrekkelijk lesmateriaal ontwikkelen waarmee de kloof tussen leerling en wetenschap verkleind wordt.

In de laatste blog zal ik toelichten waarom goed leiderschap cruciaal is en wat voor leiderschap er nodig is om te zorgen voor verbeterde resultaten. 

Floor Binkhorst

Floor is promovenda aan de Universiteit Twente en doet met TechYourFuture onderzoek naar het functioneren van DOTs voor bètadocenten. Met haar achtergrond als natuurwetenschapper wordt zij gedreven door de vraag wat docenten zelf kunnen doen om hun bètavak aantrekkelijker te maken voor leerlingen. Op 20 oktober 2017 zal zij op dit onderzoek promoveren. Tevens wordt die dag een symposium georganiseerd waarvoor u van harte wordt uitgenodigd

Gerelateerde artikelen

Er konden geen resultaten worden gevonden voor deze zoekopdracht